رژیم غذایی و تغذیه برای درمان یبوست کودکان، نوزادان و بزرگسالان

یبوست یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی است که تقریباً یک میلیون نفر را در جهان درگیر می‌کند. اصطلاح یبوست بطور کلی به مشکل یا عدم دفع منظم مدفوع اطلاق می‌شود. یک تعریف متداول برای یبوست کمتر از سه بار حرکات روده‌ی خود به خود و کامل در هفته می‌باشد. این مشکل یکی از شایع‌ترین عوارض گوارشی است که در حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد از بزرگسالان رخ می‌دهد.

یبوست همچنین یک بیماری شایع در کودکان است. بسیاری از موارد، مرتبط با مشکلات رفتاری می‌باشند. هرچند این وضعیت در کودکان می‌تواند ناشی از علل غذایی باشد که شامل کمبود فیبر، کمبود آب بدن و عدم تحمل مواد لبنی می‌باشد. یبوست همچنین در فیبروز کیستیک و مسمومیت با سرب نیز رخ می‌دهد.

یبوست یک اختلال شایع است که معمولاً با یک رژیم غذایی سرشار از مواد غذایی فیبر با حداقل فراوری، مصرف بیشتر مایعات در روز و ورزش منظم قابل پیشگیری است. بیشتر بیماران و خانواده‌های آنها از بهترین منابع فیبر در رژیم غذایی (لوبیا و سایر حبوبات، سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل) یا از عدم وجود فیبر در محصولات غذایی گرفته شده از حیوانات یا با فراوری زیاد آگاه نیستند. متخصصین تغذیه می‌توانند اطلاعات مفیدی را در مورد رژیم‌های غذایی جهت پیشگیری و درمان یبوست ارائه کنند. بسته به سن و جنسیت بیمار، بهترین رژیم غذایی توصیه می‌شود. برای اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت با ما تماس حاصل فرمایید.

یبوست چیست؟


یبوست وضعیتی است که در آن مدفوع سخت، خشک و کوچک است و در نتیجه دفع آن دردناک یا دشوار می‌گردد.

برخی افراد گمان می‌کنند که در صورتی که هر روز مدفوع نکنند دچار یبوست هستند. اما افراد می‌توانند الگوهای متفاوتی برای حرکات روده داشته باشند. برخی ممکن است سه با در روز اقدام به دفع مدفوع کنند و برخی دیگر در یک هفته سه بار مدفوع کنند.

یبوست اغلب برای تنها یک مدت زمان کوتاه ماندگار است و خطرناک نمی‌باشد. شما می‌توانید اقداماتی را برای پیشگیری یا تسکین یبوست انجام دهید.

علائم یبوست


شایع‌ترین علائم یبوست عبارتند از:

  • حرکات روده به میزان کمتر از حالت عادی
  • دفع دشوار یا دردناک مدفوع
  • درد یا نفخ در شکم

چه کسانی بیشتر مستعد ابتلا به یبوست هستند؟


یبوست در میان تمام سنین و افراد شایع است، با این حال برخی افراد بیشتر مستعد ابتلا به یبوست هستند، از جمله:

  • زنان،‌ بخصوص در طول بارداری یا بعد از زایمان
  • افراد مسن
  • غیر سفید پوستان
  • افراد با درآمد کمتر
  • افرادی که به تازگی عمل جراحی داشته‌اند.
  • افراد که برای درمان افسردگی یا تسکین درد ناشی از مواردی چون شکستگی استخوان،‌ کشیدن دندان یا کمر درد دارو مصرف می‌کنند.

عوارض یبوست چیست؟


یبوست مزمن یا طولانی مدت می‌تواند منجر به مشکلات سلامتی مانند بواسیر، شقاق مقعد، افتادگی راست‌روده یا گیر كردن‌ مدفوع‌ در راست‌روده‌ شود.

بواسیر

هموروئید یا بواسیر به معنی رگ‌های متورم و ملتهب اطراف مقعد یا پایین راست‌روده است. در صورت فشار آوردن برای حرکات روده می‌توانید دچار هموروئید شوید. در صورت ابتلا به هموروئید ممکن است خونریزی در راست روده رخ دهد. هنگامی که متوجه خون قرمز روشن در مدفوع، بر روی دستمال توالت یا در توالت بعد از دفع مدفوع شدید یعنی دچار خونریزی در راست‌روده هستید.

شقاق مقعد

شقاق مقعد شامل پارگی‌های کوچک در مقعد است که باعث خارش، درد و خونریزی می‌گردد.

افتادگی راست‌روده

افتادگی راست‌روده زمانی رخ می‌دهد که راست‌روده حرکت کرده و از مقعد بیرون می‌زند. افتادگی راست‌روده می‌تواند در صورت فشار زیاد هنگام حرکات روده رخ دهد. افتادگی راست‌روده ممکن است باعث نشت مخاط از مقعد گردد. این وضعیت در افراد مسن با سابقه‌ی ابتلا به یبوست بیشتر است و در زنان نیز بیشتر از مردان متداول است بخصوص در دوران پس از یائسگی.

گیر کردن مدفوع در راست‌روده

این حالت زمانی رخ می‌دهد که مدفوع سفت در روده و راست‌روده فشرده می‌شود بطوری که فشار آوردن عادی برای بیرون راندن مدفوع کافی نمی‌باشد. گیر کردن مدفوع اغلب در کودکان و افراد مسن مشاهده می‌شود.

درمان یبوست


درمان یبوست بستگی به عوامل زیر دارد:

  • چه عاملی باعث یبوست شده است.
  • شدت آن در چه حد است.
  • چه مدت دچار یبوست بوده‌اید.

افزایش مصرف غذاهای سرشار از فیبر


شایع‌ترین علت یبوست کمبود فیبر در رژیم غذایی است که تنها در غذاهای بدست آمده از گیاهان مانند لوبیا، سبزیجات، میوه‌جات و غلات کامل یافت می‌شود. در افرادی که رژیم‌های غذایی سنتی‌تر و سرشار از فیبر مصرف می‌کنند، یبوست نادر است.

شما می‌توانید با نوشیدن آب و مایعات دیگر مانند آب میوه و سبزیجات و خوردن سوپ‌های رقیق به بهتر کار کردن فیبر موجود در رژیم غذایی کمک کنید. این تغییر می‌تواند باعث شود که مدفوع عادی‌تر و منظم‌تر دفع شود. در مورد میزان آب مصرفی در روز بر اساس وضعیت سلامتی و میزان فعالیت و محل زندگی خود از پزشک بپرسید. بزرگسالان بسته به سن و جنسیت باید ۲۲ تا ۳۴ گرم فیبر در روز مصرف کنند. افراد مسن‌تر گاهی اوقات در رژیم غذایی خود به اندازه کافی فیبر مصرف نمی‌کنند زیرا ممکن است دچار بی‌اشهایی باشند.

مصرف کمتر فیبر رژیمی کودکان مبتلا به یبوست مزمن را از آنهایی که عادات روده‌ی منظم دارند جدا می‌کند. افزایش مصرف فیبر یبوست را بهبود می‌بخشد و بطور چشمگیری نیاز به داروهای مُلَیّن یا مسهل را در کودکان، افراد مسن و بیماران بعد از جراحی کاهش می‌دهد.

با اینکه غذاهای سرشار از فیبر بطور کلی باید اولین انتخاب باشند، اما در برخی افراد مکمل‌های فیبر نیز می‌توانند تاثیر داشته باشند (برای مثال بیماران بدون دندان یا افراد مبتلا به دیسفاژی). شواهد نشان می‌دهند که مکمل‌های فیبر امکان قطع داروهای ملین را در حدود ۷۰ درصد از بیماران دچار یبوست فراهم می‌کند. چندین نوع مکمل فیبر وجود دارند که برای تسکین یبوست موثر هستند، از جمله اسپرزه (متاموسیل)؛ متیل سلولز (سیتروسل) و ریشه کوننیاکو ژاپنی (گلوکومانان).

برای برنامه‌ریزی در مورد رژیم غذایی با مقادیر مناسب فیبر با پزشک خود صحبت کنید. مطمئن شوید که فیبر را کم‌کم به رژیم غذایی خود اضافه می‌کنید تا بدن به تغییر عادت کند. از جدول زیر برای کمک به جایگزینی غذاهایی که کمتر سالم هستند با غذاهای دارای فیبر استفاده نمایید.

نمونه‌هایی از غذاهایی که دارای فیبر هستند

فیبر

لوبیا، حبوبات و نان‌ها

۹.۶-۶.۲ گرم

نصف فنجان لوبیا (چشم بلبلی، چیتی، قرمز و غیره)، بصورت
پخته

۳.۸-۲.۷ گرم

نصف فنجان گندم خرد شده، غلات آماده خوردن

۹.۱ گرم

یک سوم فنجان سبوس، غلات آماده خوردن

۳.۰ گرم

یک کیک کوچک سبوس جو دوسر

۴.۴ گرم

یک کیک انگلیسی تمام گندم

میوه‌ها

۳.۶ گرم

یک سیب کوچک با پوست

۵.۵ گرم

یک گلابی متوسط با پوست

۴.۰ گرم

نصف فنجان تمشک

۳.۸ گرم

نصف فنجان آلو بخارا

سبزیجات

۲.۹ گرم

نصف فنجان کدو حلوایی پخته

۳.۸ گرم

یک سیب‌زمینی شیرین متوسط، بدون پوست

۴.۴-۳.۵ گرم

نصف فنجان نخود سبز پخته

۳.۰ گرم

یک سیب‌زمینی کوچک، پخته،‌ با پوست

۴.۰ گرم

نصف فنجان سبزیجات مخلوط، پخته

۲.۸-۲.۶ گرم

نصف فنجان بروکلی پخته

۳.۵-۲.۵ گرم

نصف فنجان سبزیجات سبز (اسفناج، کولارد سبز، برگ شلغم)،
پخته

افزایش مصرف مایعات


کاهش آب بدن در یبوست نقش دارد. مصرف کم مایعات اغلب در کودکان مبتلا به یبوست یافت می‌شود. ترکیبی از ۲۵ گرم فیبر و ۱.۵ تا ۲ لیتر مایعات در روز برای تسکین یبوست موثرتر از مصرف فیبر به تنهایی در بیماران مبتلا به یبوست مزمن بوده است.

در حین ابتلا به یبوست از چه چیزهایی باید پرهیز کرد؟


باید از شیر گاو اجتناب کنید. بسیاری از کودکان مبتلا به یبوست مزمن به شیر گاو حساسیت دارند زیرا باعث می‌شود که پادتن‌های IgE در برابر آنتی‌ژن‌های شیر گاو فعال شوند. مصرف شیر گاو همچنن در نوزادان و کودکان مبتلا به یبوست و شقاق مقعد نسبت به افراد بدون این اختلالات بیشتر است. تقریباً یک سوم تا دو سوم از کودکان مبتلا به یبوست با حساسیت به شیر گاو با مصرف رژیم‌های غذایی بدون شیر بهبود می‌یابند. در یک آزمایش بالینی کنترل شده مشخص شد که یبوست ظرف ۵ تا ۱۰ روز بعد از مصرف مجدد شیر گاو برمی‌گردد. در مورد کافی بودن کلسیم، شیر سویای غنی شده از کلسیم، شیر برنج یا آب میوه‌ها را می‌توان به جای شیر گاو استفاده کرد.

همچنین باید سعی کنید که غذاهای بدون فیبر یا با فیبر کم را به مقدار زیاد مصرف نکنید، برای مثال:

  • پنیر
  • چیپس
  • فست فود
  • بستنی
  • گوشت
  • غذاهای آماده مانند برخی غذاهای منجمد و هله هوله
  • غذاهای فراوری شده مانند هات داگ یا شام آماده شده در مایکروویو

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *