رژیم و درمان دارویی برای سندرم سوء هاضمه یا عدم جذب غذا در بدن

رژیم و درمان دارویی برای سندرم سوء هاضمه یا عدم جذب غذا در بدن

نقش اصلی روده کوچک جذب مواد مغذی موجود در غذاهای خورده شده توسط فرد و فرستادن آنها به جریان خون است. سندرم سوء جذب به اختلالاتی گفته می‌شود که در آنها روده کوچک نمی‌تواند مواد مغذی و مایعات کافی را جذب کند. این مواد مغذی ممکن است درشت مغذی (مانند پروتئین‌ها، کربوهیدرات‌ها، و چربی‌ها)، ریز مغذی (مانند ویتامین‌ها و مواد معدنی) یا هردو باشند. سوء جذب در اثر عوامل مختلفی همچون بیماری کرون، بیماری سلیاک، انواع سرطان و درمان‌های مختلف سرطان، و بیماری ایدز ایجاد می‌شود.

ابتلا به سوء جذب به این معنی است که بدن فرد مواد مغذی مانند ویتامین‌ها و مواد معدنی، پروتئین‌ها یا کربوهیدرا‌ت‌ها را به خوبی جذب نمی‌کند. بیماری‌ها و مشکلات بسیاری، از جمله بیماری‌هایی که بر سیستم گوارش اثر می‌گذارند می‌توانند باعث سوء جذب شوند. مصرف برخی از مکمل‌های غذایی برای افراد مبتلا به سوء جذب مفید است. افراد مبتلا به سوء جذب باید قبل از مصرف هرگونه مکمل با پزشک متخصص تغذیه مشورت کرده و از مقدار مصرف و عوارض احتمالی مکمل‌ها آگاهی یابند.

چنانچه به بیماری‌هایی مانند حساسیت به گلوتن یا کرون مبتلا هستید در معرض مبتلا شدن به بیماری سوءهاضمه نیز می‌باشید. بهتر است هر چه سریع‌تر به پزشک متخصص تغذیه مراجعه نمایید تا موادغذایی مورد نیاز بدنتان را دریافت نمایید. جهت کسب اطلاعات بیشتر یا رزرو نوبت با شماره‌های ما تماس حاصل کنید.

علل سندرم سوء جذب


سوء جذب علل مختلفی دارد که از آن جمله می‌توان  بیماری‌های خاص، انواع عفونت یا مشکلات مادرزادی در هنگام تولد را نام برد.

علل احتمالی

عواملی که باعث سندرم سوء جذب می‌شوند عبارتند از:

  • آسیب‌های وارده به روده در اثر عفونت، التهاب، تروما یا جراحی
  • مصرف طولانی مدت آنتی بیوتیک‌ها
  • ابتلا به بیماری‌هایی همچون بیماری سلیاک، بیماری کرون، پانکراتیت مزمن یا فیبروز کیستیک
  • کمبود لاکتاز یا عدم تحمل لاکتوز
  • نقص‌های مادرزادی خاصی مانند آترزی صفراوی (مشکلی که در آن مجرای صفراوی رشد طبیعی نداشته و مانع جریان صفرا از کبد می‌شود)
  • بیماری‌های کیسه صفرا، کبد یا پانکراس
  • بیماری‌های انگلی
  • پرتو درمانی، که به پوشش داخلی روده آسیب می‌رساند
  • داروهای خاصی مانند تتراسایکلین، کولچی سین، یا کلستیرامین که به پوشش داخلی روده آسیب می‌رسانند

سندرم سوء جذب ممکن است در اثر مشکلات گوارشی نیز ایجاد شود. ممکن است معده نتواند آنزیم‌های مورد نیاز برای هضم برخی از غذاها را تولید کند. یا ممکن است بدن نتواند غذای خورده شده را با آنزیم‌ها و اسیدهای تولید شده توسط معده مخلوط کند.

علل نادر

همچنین علل نامعمولی وجود دارند که ممکن است منجر به سوء جذب شوند. یکی از این علل، سندرم روده کوچک (SBS) نامیده می‌شود. در سندرم روده کوچک، روده‌ی کوچک کوتاه شده و در نتیجه توانایی روده برای جذب مواد مغذی کاهش می‌یابد. ممکن است سندرم روده کوچک مادرزادی بوده و یا در اثر جراحی ایجاد شده باشد.

تشخیص علائم سوء جذب


تشخیص علائم سوء جذب

علائم سندرم سوء جذب زمانی ظاهر می‌شوند که مواد مغذی جذب نشده از دستگاه گوارش عبور کنند. بسیاری از علائم سندرم سوء جذب با توجه به ماده مغذی یا مواد مغذی‌ای که به خوبی جذب نشده‌اند متفاوت هستند. علائم دیگر در اثر وجود مشکلی در ماده‌ی مغذی که باعث جذب ناقص آن ماده می‌شود به وجود می‌آیند. به عنوان مثال، اگر بدن نتواند چربی‌ها، پروتئین، یا برخی از انواع خاص قندها یا ویتامین‌ها را جذب کند، فرد علائم زیر را تجربه خواهد کرد:

چربی‌ها

ممکن است مدفوع فرد کم رنگ، بد بو، نرم و حجیم باشد. ممکن است مدفوع توسط فلاش به راحتی پاک نشده و در اطراف کاسه توالت مانده یا به آنجا بچسبد.

پروتئین

ممکن است فرد دچار خشکی و ریزش مو و یا نگهداری مایعات شود. نگهداری مایعات به نام ادم شناخته شده و مانند تورم ظاهر می‌شود.

قندهای خاص

ممکن است فرد دچار اسهال انفجاری، التهاب یا گاز معده شود.

ویتامین‌های خاص

ممکن است فرد دچار کم خونی، سوء تغذیه، فشار خون پایین، کاهش وزن، یا تحلیل عضلات شود.

ممکن است تاثیر سوء جذب بر روی فرد با توجه به سن یا جنسیت نیز متفاوت باشد. برای مثال، سوء جذب در زنان باعث عدم قاعدگی، و در کودکان باعث عدم رشد مناسب می‌شود. ممکن است وزن یا نسبت افزایش وزن کودکان نیز نسبت به کودکان هم سن و هم جنس خود کاهش یابد. یکی دیگر از علائم سوء جذب در کودکان، این است که کودک از خوردن برخی غذاهای خاص اجتناب می‌کند.

عوامل خطر


عوامل خطر برای سندرم سوء جذب عبارتند از:

  • سابقه خانوادگی ابتلا به فیبروز کیستیک یا سوء جذب
  • مصرف بیش از حد الکل
  • جراحی روده
  • مصرف داروهای خاصی همچون داروهای ملین یا روغن معدنی
  • سفر به دریای کاریب، هند و دیگر قسمت‌های جنوب شرقی آسیا

عوارض بلند مدت سندرم سوء جذب چیست؟


عوارض سندرم سوء جذب با نوع ماده مغذی جذب نشده رابطه مستقیم دارد. در برخی موارد، افراد به اسهال مداوم، کاهش وزن، و درد شکم مبتلا می‌شوند. کمبود ویتامین می‌تواند باعث ایجاد کم خونی، بی حسی دست‌ها و پاها، و مشکل حافظه شود.

تشخیص سندرم سوء جذب


اگر فرد  با وجود تغذیه‌ی سالم دچار اسهال مداوم، کمبود مواد مغذی و یا کاهش وزن چشمگیر باشد، ممکن است پزشک به وجود سندرم سوء جذب شک کند. برای تشخیص و تایید سندرم سوء جذب پزشک آزمایش‌های خاصی را برای بیمار تجویز می‌کند. این آزمایش‌ها عبارتند از:

آزمایشات مدفوع

با انجام آزمایشات مدفوع می‌توان مقدار چربی در نمونه مدفوع را اندازه‌گیری کرد. این آزمایشات تا حد زیادی قابل اطمینان هستند زیرا معمولا در مدفوع افراد مبتلا به سندرم سوء جذب، چربی وجود دارد.

آزمایشات خون

آزمایشات خون

با انجام آزمایشات خون می‌توان مقدار مواد مغذی خاصی همچون ویتامین ب ۱۲، ویتامین D، فولات، آهن، کلسیم، کاروتین، فسفر، آلبومین، و پروتئین در خون را اندازه‌گیری کرد. کمبود این مواد ضرورتا به معنای ابتلا به سندرم سوء جذب نیست بلکه به این معنی است که فرد غذاهایی که مواد مغذی کافی دارند مصرف نمی‌کند. طبیعی بودن سطح این مواد در خون نشان می‌دهد که فرد مشکل سوء جذب ندارد.

آزمایشات تنفس

از آزمایشات تنفس برای بررسی تحمل لاکتوز استفاده می‌شود. اگر لاکتوز جذب نشود، وارد روده بزرگ می‌گردد. باکتری‌ موجود در روده بزرگ باعث تجزیه لاکتوز و تولید گاز هیدروژن می‌شود. هیدروژن اضافی توسط روده جذب شده و وارد جریان خون و سپس وارد ریه‌ها می‌شود. سپس فرد این گاز را از طریق بازدم بیرون می‌دهد.  اگر پس از خوردن مواد غذایی حاوی لاکتوز در تنفس فرد هیدروژن وجود داشته باشد به این معنی است که فرد به عدم تحمل لاکتوز مبتلا است.

آزمایشات تصویربرداری

از آزمایشات تصویربرداری که از دستگاه گوارش عکس تهیه می‌کنند برای جستجوی مشکلات ساختاری استفاده می‌شود. برای مثال، برای مشاهده‌ی ضخیم شدگی دیواره‌ی روده‌ی کوچک، که یکی از علائم بیماری کرون است، از سی تی اسکن استفاده می‌شود.

نمونه برداری

اگر پزشک به وجود سلول‌های غیر طبیعی در پوشش داخلی روده کوچک شک کند، نمونه برداری برای بیمار تجویز می‌کند. نمونه برداری با روش آندوسکوپی انجام می‌شود. در آندوسکوپی لوله‌ای وارد دهان بیمار شده و از راه مری و معده به روده کوچک فرستاده می‌شود. در روده کوچک نمونه کوچکی از سلول‌ها به عنوان نمونه جدا می‌شود.

روش‌های درمان سندرم سوء جذب


احتمالا پزشک برای درمان ابتدا علائمی همچون اسهال را درمان می‌کند. برای درمان اسهال داروهایی از جمله لوپرامید مفید است. همچنین پزشک جایگزین‌هایی برای مواد غذایی و مایعاتی که توسط بدن جذب نمی‌شوند به بیمار پیشنهاد می‌دهد. و بیمار را تحت نظر قرار می‌دهد تا متوجه علائم کم آبی شود. علائم کم آبی شامل افزایش تشنگی، کاهش دفع ادرار، و خشکی دهان، زبان و پوست می‌باشد.

سپس پزشک با توجه به علت سوء جذب، درمان مناسب را برای بیمار انتخاب می‌کند. به عنوان مثال، اگر بیمارعدم تحمل لاکتوز داشته باشد، پزشک به او توصیه می‌کند که از مصرف شیر و دیگر محصولات لبنی خودداری کرده و یا قرص آنزیم لاکتاز مصرف کند. در این مرحله، پزشک بیمار را به یک متخصص تغذیه ارجاع می‌دهد. متخصص تغذیه یک برنامه درمان مناسب که تمام مواد مورد نیاز را به بدن برساند برای بیمار تهیه می‌کند. ممکن است متخصص تغذیه مصرف موارد زیر را به بیمار توصیه کند:

مکمل‌های آنزیم

این آنزیم‌ها به بدن کمک می‌کنند تا بتواند مواد غذایی‌ای که بدن به تنهایی قادر به جذب آنها نیست را جذب کند.

مکمل‌های ویتامین

ممکن است متخصص تغذیه به جای ویتامین‌هایی که روده نمی‌تواند جذب کند، دوز بالایی از ویتامین‌ها یا دیگر مواد مغذی را برای بیمار تجویز کند.

تغییر رژیم غذایی

ممکن است متخصص تغذیه رژیم غذایی فرد را تغییر داده و مقدار برخی از غذاها یا مواد مغذی را افزایش یا کاهش دهد. برای مثال، ممکن است متخصص تغذیه به بیمار توصیه کند برای کاهش اسهال از مصرف غذاهای چرب خودداری کرده و برای برقراری تعادل بین الکترولیت‌ها، غذاهای دارای پتاسیم فراوان بخورد. پزشک و متخصص تغذیه می‌توانند برنامه درمانی مناسبی برای بیمار تهیه کنند که علائم سوء جذب را مهار کرده و به بدن اجازه دهد مواد مغذی و مایعات مورد نیاز برای عملکرد طبیعی خود را دریافت کند.

پیشگیری


ابتلا به سوء جذب مانع جذب مواد مغذی غذاها توسط روده‌ها می‌شود، بنابراین معمولا مصرف مکمل‌ها به پیشگیری یا درمان این مشکل کمک می‌کند.

  • اگر فرد به بیماری کرون که نوعی بیماری مزمن التهابی روده است، مبتلا باشد باید مکمل‌های روی، کلسیم و ویتامین D مصرف کند.
  • اگر فرد در اثر اختلالات روده به بیماری سلیاک مبتلا شده باشد، مصرف مکمل‌های ویتامین A،D ، و K، کلسیم، آهن، اسید فولیک، منیزیم و روی برای او مفید خواهد بود. سپس پزشک به بیمار توصیه می‌کند مکمل مولتی ویتامین مینرال مصرف کند.
  • اگر فرد به بیماری ویپل یا دیگر عفونت‌های باکتریایی مشابه که باعث سوء جذب می‌شوند مبتلا باشد، باید مکمل‌های کلسیم، ویتامین D، اسید فولیک، آهن و منیزیم مصرف کند. بیمار باید قبل از شروع مصرف مکمل‌ها، با پزشک در مورد مکمل غذایی مورد نیاز خود مشورت کند.

همچنین بیمار باید موارد زیر را نیز انجام دهد:

  • مصرف برخی داروهای خاص، مانند آنتی بیوتیک‌ها که تاثیر مخرب بر عملکرد روده‌ها دارند، را کاهش دهد.
  • در هنگام سفر به کشورهای خارجی که آب نوشیدنی مناسبی ندارند، فقط از آب معدنی و غذاهای کنسرو شده استفاده کرده و از خوردن سالادها و دیگر مواد غذایی شسته شده با آب نامناسب خودداری کند.

دستورالعمل رژیم غذایی


دستورالعمل رژیم غذایی

هدف از رژیم غذایی مناسب برای سوء جذب، کاهش اسهال و بهبود وضعیت تغذیه فرد است. داشتن وعده‌های غذایی مختصر و مکرر باعث افزایش تحمل و کاهش اسهال می‌شود.

غلات

غلات کالری، انرژی و ویتامین‌های گروه B را به بدن می‌رسانند. غلات مصرفی فرد باید از آردهای تصفیه شده تهیه شده و حاوی فیبر و سبوس کمتری باشند. غلات مناسب برای بیمار شامل نان سفید، برنج سفید، پاستا سفید و حبوبات تصفیه شده‌ی آماده‌ی مصرف همچون کورن فلکس (برشتوک)، حریره، و کراکر نمکی می‌باشد.

میوه‌جات

میوه‌جات یکی از منابع اصلی مواد مغذی، مخصوصا پتاسیم، در رژیم غذایی فرد هستند. اسهال مزمن باعث از دست رفتن مقدار زیادی از پتاسیم بدن و نیاز بدن به کسب مواد مغذی کافی از رژیم غذایی می‌شود. همچنین میوه‌ها منبع فیبر نیز هستند، بنابراین فرد باید در انتخاب میوه‌های مصرفی دقت کند. میوه‌ی مناسب  برای سوء جذب شامل موز رسیده، میوه‌های کنسرو شده یا پخته شده‌ی بدون پوست و هسته‌، و آب میوه‌ی رقیق است.

سبزیجات

سبزیجات نیز منبع غنی از پتاسیم بوده و مانند میوه‌ها سرشار از فیبر هستند. سبزیجات مناسب شامل لوبیا سبز پخته یا کنسرو شده، هویج، سیب زمینی بدون پوست، چغندر، اسفناج، کدو، قارچ، مارچوبه یا نخود فرنگی است. همچنین اسهال مزمن باعث از دست رفتن مقدار زیادی سدیم می‌شود. آب سبزیجات دارای پتاسیم و سدیم بسیاری بوده و برای جبران سدیم و پتاسیم از دست رفته‌ی بدن مفید می‌باشد.

پروتئین

بدن فرد برای حفظ سلامت توده بدنی باید پروتئین کافی دریافت کند. رژیم غذایی مناسب شامل گوشت‌های نازک و ظریف حیوانات دریایی و زمینی همچون گوشت مرغ، گوساله، خوک، گاو یا ماهی می‌باشد. تخم مرغ نیز به همراه کره بادام زمینی خامه‌ای منبع غنی از پروتئین است و معمولا بدن به خوبی آن را تحمل می‌کند.

فرآورده‌های لبنی

محصولات لبنی، کلسیم کافی برای حفظ سلامت استخوان‌ها را برای بدن فراهم می‌کنند. با این حال، فرد باید مراقب مواد لبنی دریافتی خود بوده و ورود لاکتوز به بدن را محدود کند. محصولات لبنی مناسب شامل شیر بدون چربی یا کم چرب و بدون لاکتوز، مقدار کمی پنیر لور، پنیر خامه‌ای و ماست بدون میوه یا مغزیجات است.

چربی‌های اضافی

چربی‌های اضافی برای بدن کالری فراهم می‌کنند اما فرد باید دریافت این چربی‌ها را به چهار تا شش نوبت در روز محدود کند تا به رفع مشکل سوء جذب کمک شود. چربی‌های سالم و مقدار مصرفی این چربی‌ها عبارتند از یک قاشق چای‌خوری کره، مارگارین یا روغن، یک قاشق غذاخوری مایونز کم چرب، یک قاشق غذاخوری سس سالاد، دو قاشق غذاخوری سس سالاد کم چرب، یا یک قاشق غذاخوری آب گوشت.

سوء جذب در کودکان


سوء جذب در کودکان

گاهی کودکانی که رژیم غذایی متعادلی دارند دچار سوء تغذیه می‌شوند. دلیل این سوء تغذیه، سوء جذب یا عدم توانایی بدن در جذب مواد مغذی از سیستم گوارش و فرستادن آن به جریان خون است. در اکثر موارد سوء جذب در یک کودک طبیعی به مدت یک یا دو روز پس از معده درد یا آنفولانزای شدید روده ایجاد می‌شود. سوء جذب معمولا بیشتر طول نمی‌کشد زیرا سطح روده بدون اینکه آسیب شدیدی ببیند سریعا بهبود می‌یابد. در چنین مواردی، سوء جذب جای نگرانی ندارد. با اینحال، ممکن است سوء جذب مزمن ایجاد شود و اگر دو یا چند مورد از علائم سوء جذب وجود داشته باشد، باید کودک را به پزشک اطفال نشان داد.

“کپی فقط با ذکر منبع و لینک بلامانع است.”

 

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *